Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Türk medyasında birinci yüz yüze röportajını Türkiye gazetesi müellifi Sevil Nuriyeva ile yaptı. Lavrov, global siyasetin merkezindeki krizlere ve Rusya’nın stratejik rotasına dair çarpıcı açıklamalarda bulundu. Rus bakan, Türkiye ile Rusya’nın bölgesel krizlerin tahlilinde ve çok kutuplu dünya sisteminin inşasında sahip olduğu sinerjiye dikkat çekti ve “Eğer biri bu çökmekte olan yapıyı kurtarabilirse, o da yetenekli Türk diplomatlardır” dedi.

‘TÜRKİYE’NİN HER BÜYÜK ÜLKE ÜZERE KENDİ ULUSAL ÇIKARLARI VAR’

İşte Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov’un çarpıcı röportajından öne çıkanlar:

Sayın Bakan, Türkiye hakkında iki sorum olacak. Birincisi, Türkiye’yi Rusya için NATO içinde özel bir ortak mı yoksa Avrasya’daki istikrarları etkileyen bağımsız bir güç mü olarak görüyorsunuz? İkincisi ise, Türkiye’nin Ukrayna’dan Suriye’ye uzanan arabuluculuk siyasetini, Rusya ile bağlarda muteber bir diyalog kanalı olarak değerlendirmeye devam ediyor musunuz?

‘TÜRK HALKI OSMANLI İMPARATORLUĞU’NA DAİR TARİHÎ HAFIZASINA BAŞVURUYOR’

Türkiye’nin, her büyük ülke üzere, kendi ulusal çıkarları var. Bunları hayata geçirirken, Türk halkının Osmanlı İmparatorluğu’na dair tarihî hafızasına da başvuruyor. Biz bunu çok düzgün anlıyoruz. Dahası, biz de Türk halklarının temsil edildiği bir ülke olarak, yüzyıllardır ‘tarihsel hafızanın korunması’ hareketine katılıyoruz.

Hatta bu tarihî tecrübenin, mevcut siyasi emeller için olumlu bir biçimde kullanılmasını da destekliyoruz. Bu kapsamda Rusya, iki yıl evvel, ‘Altay Türklerin Anavatanı’ bahisli yıllık bir siyaset bilimi forumu başlattı. Partiler, siyasetçiler ve resmi vazifeliler bu foruma katılıyor. Bu çeşit iki aktiflik aslında gerçekleşti.

Üçüncüsü bu yıl Kazakistan’da yapılacak. Bence bu, bizi birbirine yakınlaştıran kıymetleri nasıl koruduğumuzun somut örneklerinden biridir. Evet, bu yakınlaşmada farklı boyutlar var, lakin asıl kıymetli olan bu boyutlardan gerçek sonuçlar çıkarmak ve yanlışsız dersleri almaktır.

İki cumhurbaşkanının liderliğinde Türk meslektaşlarımızla bunu epey başarılı bir biçimde yapıyoruz. Biz, Türkiye’nin bağımsızlığının tanınması üzere ortak tarihimizin bu değerli sayfalarını da hatırlıyoruz.

‘TÜRKİYE İLE TASARLADIĞIMIZ SÜREÇLER HAYATA GEÇİYOR’

2025 yılında, Sovyet Rusya’nın Türkiye Büyük Millet Meclisi Hükümeti’ni tanımasının 105. yılını kutladık. O dönemde ne Sovyetler Birliği, ne de Rusya Sovyet Federatif Sosyalist Cumhuriyeti vardı. Lakin Sovyet Rusya, Türkiye’yi yalnızca tanımakla kalmadı; birebir vakitte silah, mühimmat ve altın da dahil olmak üzere değerli bir maddi dayanak sağladı.

Eminim ki, bu stratejik iştirakimizin ulu sayfası hem ülkemizde hem de Türkiye Cumhuriyeti’nde ebediyen hatırlanacak. Ve şu anda Türkiye ile münasebetlerimizde, tüm nüanslara ve ulusal çıkarlar konusundaki farklı yaklaşımlara karşın, Cumhurbaşkanları her vakit Suriye konusunda ortak bir taban buldu. Hakikaten 2019-2020 yıllarında bu bahse adanmış birkaç tepe gerçekleşti.

Bu tepelerin sonuçlarına nazaran, Suriye’deki Kürt planlarına yönelik telaşların giderilmesi de dahil olmak üzere kıymetli mutabakatlar sağlandı. Artık, bu planlar bir ölçüde yine canlanıyor. Çağdaş Suriye’de, Türk dostlarımızla uzun müddettir tasarladığımız süreçler nihayet hayata geçmeye başlıyor. Kürtlerin siyasi hayata, siyasi yapılara ve Suriye Arap Cumhuriyeti ordusuna dahil edilmesini kastediyorum.

Aynı formda, Libya’da da yakın işbirliğimiz, bilgi alışverişimiz ve inanç temelinde, ulusal birliğin sağlanması sürecini başlatacak beklenen tavsiyeler geliştiriyoruz. Güney Kafkasya’ya gelince… Doğal olarak bu bizim ortak komşuluğumuz. Türkiye, Azerbaycan ile birlikte 3+3 formatının (Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan ve üç büyük komşuları: Rusya, Türkiye, İran) ana öncülerinden biriydi. İki bakanlar seviyesinde toplantı zati gerçekleşti. Artık üçüncüsü hazırlanıyor. Gürcü komşularımız şimdilik katılmaktan kaçınıyor lakin biz her vakit onlar için kapının açık olduğunu vurguluyoruz.

‘TÜRK TARIM ESERLERİNİN KALİTESİNİ BİLİYORUZ’

Meslektaşım Sayın Hakan Fidan da üçüncü bakanlar toplantısının yapılmasını etkin olarak destekliyor. Artık toplantının yeri belirleniyor, umarım en kısa vakitte netleşir.

Maddi işbirliği biçimlerinden bahsetmiyorum bile; Nükleer güç, hidrokarbonlar, Türk Akımı, Güney Akımı… Bu ortada, Türk Akımı, Hazar Boru Çizgisi Konsorsiyumu altyapısıyla birlikte Ukrayna kaynaklı provokasyonların amacı oldu lakin bu tehditler engellenebildi.

Enerji alanında güzel bir öngörüye sahibiz. Ticarette de durum birebir; hepimiz Türk tarım eserlerinin kalitesini biliyoruz.

(Beğeniyor musunuz?) Beğeniyorum, evet.

‘TÜRKİYE, TÜRK DÜNYASININ MERKEZLERİNDEN BİRİ’

Peki, sizce Rusya’nın savunduğu çok kutuplu dünya sistemi kavramı ile Türkiye’nin ulusal çıkarlara odaklanan bağımsız dış siyaseti ne ölçüde örtüşüyor? İki ülkenin bu yaklaşımları ortasında nasıl bir sinerji yahut ahenk görüyorsunuz?

Biz, bir yandan ulusal çıkarlarını savunan bağımsız ülkelerin dış siyaseti ile, öteki yandan çok kutuplu bir dünya sistemi ortasında bir ayrım görmüyoruz. Tam bilakis, çok kutuplu bir dünya lakin ve lakin kendine hürmet duyan, tüm hareketlerinin temelinde sağduyu ve ulusal çıkarları olan ülkelerin durumları güçlendiğinde var olabilir.

Üstelik, kendi çıkarlarını savunurken diğerlerinin çıkarlarına hürmet duyan ülkelerin konumları… Evet. Bir ülke ne kadar büyükse, çıkarlarını muvaffakiyetle savunma imkanları da o kadar fazladır. Bir ülke ne kadar küçükse o kadar sık büyük komşularıyla uzlaşmak zorunda kalacaktır. Lakin bu, hayatın kendisi üzere.

Asıl değerli olan, çok kutuplu dünyanın merkezlerini oluşturanlar için bu gerçeği kavramak. Elbette Türkiye, Türk dünyasının merkezlerinden biridir. Türk devletleri örgütünün kurulması ve derinleşmesi için atılan adımları görüyoruz. Ve dünya sahnesinde ne kadar tesirli olursanız çıkarlarınızı nasıl savunacağınızı o kadar net anlarsınız.

O vakit tahminen de hepimiz, şu ya da bu halde büyük devletlerin hareketlerinden direkt etkilenebilecek küçük ülkelere karşı daha dikkatli ve sorumlu davranmalıyız.

‘ÇÖKMEKTE OLAN YAPIYI YETENEKLİ TÜRK DİPLOMATLARI KURTARABİLİR’

Uzun yıllardır Türk meslektaşlarla çalışan tanınmış bir diplomatsınız. Size son sorum: Türk diplomasisinde sizi en çok etkileyen özellik nedir?

Öncelikle, elbette bu bir ‘Ekol’dür, diplomatik bir ekol. Rusya’da da bu türlü bir ekol var, yüzyılı aşkın bir geçmişi var. Türk diplomatlarında da emsal bir ekol mevcut. Bu yalnızca hallerle ilgili değil; bir diplomatın davranışı da ehemmiyet taşır. Muhataplarını kendine yakınlaştırabilmek, gerektiğinde gayri resmi bir jest yapabilmek…

Örneğin, bir çay teklif etmek yahut bir latife anlatmak üzere. Lakin asıl ekol, kendi ülkesinin ve diplomasisinin tarihine çok derin bir dalıştan gelir. Bu bizim için de geçerlidir.

En azından, diplomatlarımızı tam olarak bu halde, yani tarihi şuurla hazırlamaya ve yetiştirmeye çalışıyoruz. Böylelikle süreklilik sağlanır ve korunur. Ve biliyor musunuz, 100, 200, 300 yıl evvel seleflerinizin ülkeniz ve halkınız için başlattığı çizgiyi ilerlettiğinizde, bu size ek bir güç ve ilham verir.

Bunun dışında, şu ya da bu hususların geçmiş yüzyıllarda nasıl tartışıldığını ve çözüldüğünü ya da çözülmediğini bilmek, size yeni argümanlar katar. Bu bilgi, yeni şartlar altında taze ve orjinal tahliller bulmanızı sağlar. Her vakit değil tahminen, lakin ülkenizin tarihini, nasıl geliştiğini ve çıkarlarının ne olduğunu bilenler için bu mümkündür.

Ve jeopolitik, coğrafik çıkarlar… Onlar tam da devletlerimizin gelişim seyri ve pozisyonu tarafından belirlenir. Bu nedenle, bana o denli geliyor ki, burada çok ortak noktamız var. Türk diplomatik okuluna iltifat ederken ve Rus diplomatik okuluna karşılıklı iltifatlar beklerken şunu söylüyorum: Çok ortak noktamız var. Lakin Türk meslektaşlarla çalışırken kendimizi her vakit çok rahat hissediyoruz.

Bu hem Hakan Fidan hem de onun selefleri için geçerli. Bu ortada, şu anda AGİT (Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı) Genel Sekreteri olan Sn. Feridun Sinirlioğlu için de geçerli. Şayet biri bu çökmekte olan yapıyı kurtarabilirse, o da yetenekli Türk diplomatlardır.

Sayın Bakan, ABD ve Ukrayna ortasında tartışılan güvenlik garantileri mutabakatını nasıl değerlendiriyorsunuz? Mevcut şartlar altında, Amerikan heyetinin Sayın Başkan Putin ile gerçekleştirdiği son görüşme somut sonuçlar doğurdu mu? Ve sizce yakın vadede barış ihtimali ne kadar gerçekçi görünüyor?

‘UZUN BİR ATEŞKES KABUL EDİLEMEZ’

En az 60 günlük, hatta daha uzun bir ateşkes bizim için kabul edilemez. Zira bu operasyon müddetince gördük; Her ateşkes, Ukrayna’nın yeni silahlarla donatılması, rejime nefes aldırılması ve kent sokaklarından toplanan insanların cepheye ‘piyade eti’ olarak sürülmesi için kullanıldı. Hedef, Rusya’ya karşı savaşa devam etmek için güç toplamaktı.

Şimdi ise ‘güvenlik garantileri’ konuşuluyor. Ukraynalı önderler ve Avrupalı bakanlar, bu garantilerle gurur duyuyor ve bunların çatışmanın yine başlamasını engelleyecek anahtar olduğunu söylüyor. Bu, büsbütün farklı bir kapının anahtarı olacak.

Çünkü şayet derinlemesine bakarsak, Zelenski rejiminin gerisindeki güçler, aslında yasadışı ve meşruiyetini kaybetmiş bu rejimin varlığını garanti altına almaya çalışıyor. Unutmayalım, bu rejimin kökleri 2014 Şubat’ındaki darbeye dayanıyor.

Bugün de tıpkı rejimin ardılları iktidarda ve Batı’nın kuklası olarak Rusya Federasyonu’nu daima tahrik etmeye, güvenliğimize yönelik tehditler oluşturmaya devam ediyor.

GÜVENLİK GARANTİLERİ VE İSTANBUL MÜZAKERELERİNİN PERDE ARKASI

Bu ortada farklı bir ayrıntı; Bu mevzuyu Türk dostlarımla çok evvelce tartışmıştım. Hatta AGİT üzere platformlarda Batılı meslektaşlarla yaptığımız kısa temaslarda bile herkesin lisanında daima tıpkı şey vardı: Güvenlik garantileri, güvenlik garantileri. Nisan 2022’de İstanbul’da dürüstçe şekillendirilen güvenlik garantilerinden bahsediyoruz. O vakte kadar yapılan üç tıp müzakere sonucunda, Türk dostlarımızın harika tertibiyle ortaya çıkan garantiler.

Zaten müzakereleri, operasyonumuzun başlamasından kısa müddet sonra Ukrayna tarafı talep etmişti. Evvel Belarus’ta başladık, akabinde İstanbul’a geçtik. Birkaç çeşidin akabinde, Ukrayna’nın inisiyatifiyle tahlil prensipleri üzerinde mutabakata varıldı. Ve orada da güvenlik garantileri vardı. Lakin o garantiler hem Rusya’yı hem Ukrayna’yı, hem de tüm jeopolitik bölgeyi kapsıyordu; Avrupa garantilerini içeriyordu.

Bu garantileri sadece ABD, Fransa, İngiltere değil; Çin ve Rusya dahil BM Güvenlik Kurulu’nun beş daimi üyesi sağlayacaktı. Ayrıyeten, Almanya ve Türkiye’nin de bu garantör ülkeler ortasına katılması önerilmişti. Ve bu bizim formatımız değildi; onaylanan formatı Ukraynalılar önermişti.

O metinde, güvenlik garantilerinin ne manaya geldiği açıkça yazılıydı: Ukrayna topraklarında yabancı askeri üsler olmayacak, tüm garantör ülkelerin onayı olmadan yabancı iştirakli tatbikatlar yapılmayacaktı. Çok ayrıntılı ve somut olarak belirlenmişti. Şayet bir taraf bu garantileri ihlal ederse, garantör ülkeler bu ihlalleri durdurmak için harekete geçmek zorundaydı.

Alınacak tedbirler ise, Kuzey Atlantik Antlaşması’nın (Washington Antlaşması) 5. Unsuru’nun ruhuna uygun olarak tanımlanmıştı.

‘İSTANBUL’DA ANLAŞMIŞTIK, BORİS JOHNSON ATEŞKESİ ENGELLEDİ’

Biz bunu kabul ettik ve Sayın Başkanlar Putin ile Erdoğan bu mevzuyu tekraren görüştü. Lakin akabinde, devrin İngiltere Başbakanı Boris Johnson Kiev’e geldi ve Ukraynalılara, paraphe edilmiş bu belgeyi imzalamalarını yasakladı. Halbuki bu doküman, detaylı bir barış mutabakatının temeli olacaktı.

O dönem Ukrayna heyetinin başkanı olan ve bugün de parlamentodaki başkanlık partisi kümesinin önderi David Arakhamia, bunu tekraren röportajlarında açıkça lisana getirdi; ‘Her şey hazırdı, ancak Boris Johnson; ‘Hayır, olmaz’ dedi.’ Bu durum, Ukrayna rejiminin ne derece bağımsız olduğunu ve eski sömürgeci güçlerin yöneticilerinin ‘herkese liderlik etme’ alışkanlığını ne kadar sürdürdüğünü de gösteriyor.

Bu alışkanlıktan kurtulmak çok güç. İşte bu nedenle, artık konuşulan kelamda ‘güvenlik garantileri’, aslında meşruiyetini kaybetmiş bir rejimi güçlendirmeye yöneliktir.

Tekrar Türkiye örneğine dönecek olursam, bu rejim bir halkın tüm lisanını iptal etmiş, kanonik Ortodoks Kilisesi’ni yasaklamış ve kendini İstanbul Patrikhanesi’nin – ki onun da Batı’nın elinde, Ortodoksluğu parçalamak için kullanılan bir piyona dönüştüğünü görüyoruz. Batı’nın kolay bir piyonu haline getirmiştir. Biden idaresinin takviyesiyle başlayan bir süreç bu.

‘SAYIN ERDOĞAN’IN DAVETLERİNİ DUYDUM GÖRÜŞLERİMİZ BİRBİRİNE YAKIN’

Sayın Bakan, İran hakkında bir sorum olacak. Sizce ABD ve İsrail’in İran siyasetinin temel motivasyonu nedir? Bu siyasetin odağı, nükleer sorun mu bölgesel güç istikrarı mi yoksa Çin ve Rusya’yı çevreleme istikametindeki daha geniş bir stratejinin kesimi mı?

Umarım, şu anda İran’a yönelik yeni bir hücumun kaçınılmaz olduğuna dair pek çok kestirim olmasına karşın, sağduyu ve ileri görüşlülük sonunda galip gelir. Sayın Başkan Erdoğan’ın da ‘en makus senaryodan kaçınılmalı’ ve ‘Türkiye, Rusya üzere arabuluculuk rolü oynamaya hazırdır’ biçimindeki davetlerini duydum. Yani bu hususta da, pek çok başka hususta olduğu üzere, görüşlerimiz birbirine yakın.

Haber7