27 Mayıs 1960 darbesinden itibaren Türk siyasi hayatının sembol yerlerinden biri haline gelen Mamak Askeri Cezaevi, yıllar boyunca askeri müdahale devirlerinin en karanlık yüzlerinden biri olarak hafızalara kazındı. Siyasi tutukluların ağır olarak tutulduğu cezaevi, insan hakları ihlalleri, azap argümanları ve makus muamele uygulamalarıyla anılan bir merkez olarak tarihe geçti.

Cezaevinde yaşananlara ait hazırlanan kapsamlı bir çalışma hazırlandı. “Askerlerin Anlatımı ile Mamak’ta İşkence” başlığı altında Ötüken Yayınları’ndan kitaplaştırılan ve Araştırmacı-Yazar Recep Küçükizsiz’in hazırladığı yapıtta, Mamak’ın sadece bir cezaevi değil; birebir vakitte Türkiye’nin demokrasi tarihindeki travmatik süreçlerin simgelerinden biri olduğu vurgulandı. Araştırmada, farklı siyasi görüşlerden binlerce kişinin burada fiziki ve ruhsal baskıya maruz kaldığı, çok sayıda tutuklunun hayatını kaybettiği yahut kalıcı sıhhat problemleri yaşadığı söz edildi.

Çalışmada, bugüne kadar Mamak üzerine kâfi sayıda akademik araştırma ve kapsamlı inceleme yapılmadığına dikkat çekilerek, mevcut yapıtların çoğunlukla anılar, romanlar ve sonlu sayıdaki incelemelerden oluştuğu belirtildi. Bu durumun, Türkiye’nin yakın siyasi tarihine dair değerli bir boşluk oluşturduğu kaydedildi.

Araştırmayı hazırlayanlar, bilhassa Mamak’ta askerlik yapan ülkücü isimlerin tanıklıklarına başvurarak devrin bilinmeyen taraflarını kayıt altına aldıklarını tabir etti. Çalışmada, cezaevinde misyon yapan asker ve subayların uzun yıllar sessiz kalmasının dikkat cazibeli olduğu belirtilirken, bu sessizliği bozmak gayesiyle tanıklıklara dayalı kapsamlı bir kelamlı tarih çalışması yürütüldüğü aktarıldı.

Hazırlanan yapıtın, demokrasi, insan hakları ve özgürlükler konusunda geçmişten ders çıkarmak isteyenler için değerli bir kaynak olması hedefleniyor. Araştırmacılar, Türkiye’nin geleceğini inşa ederken geçmişte yaşanan acıların unutulmaması gerektiğine vurgu yaptı.

Kitabın çarpıcı kısımlarından kimileri şöyle: 

İŞKENCECİ DOKTORLAR 

Şahitlikler – Psikiyatrist Dr. Kaan Arslanoğlu

Mamak, Metris derken bir de azabın tıbbi ayağı var. O mevzudaki bir dizi skandalın baş rolünde kuşkusuz HZİ Vakfı (Hamizade Zekeriya İtil Vakfı) sahne alıyor. Maalesef Muazzez İlmiye Çığ‘ın kurucuları ortasında yer aldığı ve yasal başkanlığını yaptığı bir Mengelecilik denemesi. İşi asıl yürüten Çığ’ın kardeşi Turan İtil. Bu zat aslında ABD’de tıbbi çalışmalarını muvaffakiyetle yürüten parlak zekâlı bir doktor, hoca. Birden bire Türkiye’de terör olaylarına karışanların psikolojisini inceleme tutkusuna düşüyor. 12 Eylül öncesinde buna dair birtakım projeler kurarken darbe sonrasında fırsat tam bu fırsat diyor. Onlar zati bu türlü projeler üstünde çalışıyorlarmış. Bu yeni teklifi pek cazip buluyorlar. Kısa müddette hayata geçirmeye karar veriyorlar. Ayhan Songar ve birkaç öbür doktor ve istatikçi çalışmaya dahil ediliyor. 

Olay şu: Binlerce (plana nazaran en az 2.000) tutukluya evvel bir test verilecek. Tutuklular bu testi dolduracaklar. Çıkan sonuçlara nazaran bu teröristlerin kişilik özellikleri ortaya çıkarılacak. Sonraki cezalandırma ve rehabilitasyon programları bu sonuçlara nazaran düzenlenecek. 

İlk bakışta çok yeterli niyetli ve bilimsel geliyor beşere. Lakin tutuklulara verilen ruhsal test rastgele bilinen ve sınanmış bir kişilik testi değil. İtil’in başına nazaran hazırladığı, abuk sabuk sorular da içeren arka niyetli bir saçmalık. Esasen İtil’in bir röportajda belirttiği üzere bunlar “terörist tipleri” hakkında peşin yargılı kimi katı hipotezleri “kanıtlamak” üzere hazırlanmış sorular. 

İtil başta Mamak olmak üzere cezaevlerine şahsen giderek test uygulama çalışmalarına başkanlık ediyor. Dayaktan imanı gevremiş tutuklular aşikâr odalara getirilip rastgele bir istek onayı alınmadan bu testleri doldurmaya zorlanıyor. Sayfalar dolusu yüzlerce soru. İtil Bey ve hekimler bu tutukluların nasıl ağır bir azap altında olduğunu görmüyor. Başlarındaki subayların, çavuşların nasıl hasta işkenceciler olduğunu görmüyorlar. Asıl ruh hastalarıyla birlikte bilimsel çalışma yapıyorlar. Orada yalnızca “teröristlere” odaklanmış durumdalar. Azapçı bilimi yapıyorlar. 

Sonunda şu “bilimsel” sonuçlar ortaya çıkıyor: Sağcı ve solcu teröristin pek farkı yok. Bunların büyük çoğunluğu geri zekâlı. Büyük çoğunluğu eğitimsiz. Bir ideolojileri, şuurları yok. Büyük çoğunluğu köylü çocuğu ve kan davası kültüründen gelme. Gerçek başkanların birden fazla dışarıda, yakalanmamış. En aptal olanları yakalanmış… 

Bitmedi “bilimsel” sonuçlar. Bir terörist nasıl yetiştirilir? İtil ve grubu onu da keşfetmiş. Bunlar ekseriyetle üçerli, beşerli meskenlere yerleştirilir. Bol para ve varlıklı bir hayat sunulur onlara. Mafya tetikçilerine emsal bir eğitimden geçirilirler. Onlara bayan, esrar, alımlı olan ne varsa her şey temin edilir. Sonra aksiyonlara yollanırlar. Sağ ve sol örgütler kara paradan güçlü olmuş mafyatik yapılardır vb… 1990’lı, 2000’li yıllarda biraz bu türlü şeyler başlamıştı. Lakin 1980 öncesi! Pek çok örgüt üyesi peynir ekmekle beslenir, fareli, böcekli, perişen meskenlerde kalırdı. Bu nasıl bir Amerikan başı İtilgillerde.

Teknik zekâları, aşikâr dar bir alandaki akılları çok yüksek seyreden pek çok bilim beşerinin toplumsal zekâsının vasat olduğu, hatta birçoğunun geri zekâlı olduğu bilinen bir olgudur. Lakin Turan İtil’in bu bilimsel çalışma usulü ve sonrasında çıkardığı sonuçlar insanı hayrete düşürüyor. En makûs Yeşilçam senaryolarında bile görmediğimiz bu derin salaklığın kaynağı ne? 

Onun ve Muazzez İlmiye Çığ’ın bu bahisteki sorulara verdikleri karşılıklar da toplumsal idiyosi örnekleri olarak derslik. ‘Ülkücülerin ve devrimcilerin büyük çoğunluğu aptaldır’ diyen bu şahısların idiyotlukları kendilerine kalsın diyeceğiz, fakat diyemiyoruz. 

Çünkü bu toplumsal idiyosi (en ağır zeka yetersizliği) örgütlü, emperyal bir projenin kesimi. 12 Eylül üzere bir vakitte yurtdışından bir psikiyatri profesörü gelecek de, ben tutukluların profilini çıkaracağım diye Genelkurmay’a gidecek? Buna teşebbüs edeni aylarca dayaklı bir sorguya alırlar ya da şanslılarsa çabucak hudut dışı ederlerdi. Bu nasıl bir hüsnü kabul? Bunların üst akıl projesi olmadığına kim inanır? 

Dahası var. Testlerden sonra cezaevinde azap siyaseti değişiyor. Toplu dayaklar azalıyor, şahsî odaklı fizikî ve ruhsal azap artıyor. Birtakım psikotrop ilaçlar verilmeye başlıyor, mel… üzere. Bir tesadüf mı? 

“TUTUKLULARI DÖVERKEN AYRIM YAPIYORMUŞSUN, SOLCULARI EZİYORMUŞSUN”

Mustafa Altın – 1979’un Eylül ayında Mamak Askeri Cezaevi’ne sevk edildi. A Blok’ta İç ve Dış Emniyet Amirliği’nde yaklaşık 10 ay er olarak vazife yaptı. Mustafa Pehlivanoğl ve İsa Armağan’ın firarı sebebiyle tutuklandı. 

O vakitler tutukluya “Necisin?” diye sorulduğunda çabucak “Ülkücü yahut Devrimci” olduğunu söylerdi. Zira o vakit koğuşlar sağ-sol diye başkaydı. Cezaevinde solcu tutuklu çoktu. Herkes kendi fikrine ilişkin koğuşa giderdi. Fakat oradaki nöbetçi asker, hangi fikirdeyse zıt görüşlü olanı döverdi. Zira askerlerin ortasında siyasi ayrımcılık yavaş yavaş belirli olmaya başlamıştı. Siyasetten anlayan askerler kendine yakın gördüğü tarafı kollardı. Natürel, ben de o denli davranıyordum. Çavuşlar, kafesin orada nöbet fiyatlardı. İstanbullu bir çavuş çok solcuydu. Vanlı Adnan Çavuş ise davacıydı. Biz ortamızda dayanışma içindeydik. Mesela Adnan Çavuş’un durumu çok uygundu. Paramız olmadığı vakitler o bize sigara alıp verirdi. Gaziantepli Mustafa da ülkücü arkadaşlarımızdandı.

Bir gün Adnan Çavuş beni “Dikkat et sivrilme, fazla göze batma, yarın başını yakarlar” diye uyarmıştı. Blokta misyonlu subaylardan Fuat Teğmen çok solcuydu. Meğerse bir gün beni ona şikâyet etmişler. Teğmen beni çağırdı. “Gelen tutukluları döverken ayrım yapıyormuşsun, solcuları eziyormuşsun” dedi. Ben ona bu türlü bir şey yapmadığımı söyledim. “Bir daha yazıcının odasında bulunmayacaksın ve gelen tutuklulara karışmayacaksın” diye emretti. Ben de bir daha oraya gitmedim.

GÖZALTINA ALINAN SİMİTÇİ ÇOCUK 

Her gün cezaevine tutuklanan yahut gözaltına alınan bir sürü insan getirilirdi. (…)

Bir gün bu getirilenlerin içinden birisi ağlayıp duruyordu. Dikkatimi çekti çabucak yanına gittim. Daha 12-14 yaşında bir çocuktu. Ona “Niye ağlıyorsun, seni buraya niçin getirdiler?” diye sordum. Kaygısını de anlatamıyordu. Yannıdaki öğrencinin anlattığına nazaran bunları okulda gözaltına almışlar. Sayarak otobüslere doldurmuşlar, telsizler de polis merkezine “Şu kadar kişiyi gözaltına aldık artık Mamak’a gerçek seyir halindeyiz” diye bildirmişler. Lakin yolda giderken art kapı birden açılmış ve bunu fırsat bilen öğrencilerden biri atlamış, kaçmış. Polisler de telaşlanmışlar, ne yapacaklarını şaşırmışlar. Sonra otobüsü bir kenara  çektirmişler. Oradan geçen ve simit satmakta olan bu çocuğu otobüse bindirmişler. Kaçana söverlerken, çocuğa da “Sana bir şey olmaz, yarın savcılığıa çıkınca ezkaza gözaltına alındığın anlaşılır ve hür bırakılırsın” diyorlarmış. Bu çocuk başkalarıyla birlikte gözaltında kaldı. Birkaç gün sonra sırası gelince savcılığa çıkarıldı ve nitekim de tabiri alındıktan sonra özgür bırakıldı.

KADINLAR KOĞUŞUNDA ÖLDÜRESİYE DAYAK

İbrahim Cibooğlu – 1980 yılının Kasım ayında Mamak Askeri Cezaevi’ne sevk edildi. B Blok İç ve Dış Emniyet Amerliği’nde çavuş olarak terhis olana kadar yaklaşık 16 ay misyon yaptı.

Kadın koğuşunda kalanlar içinde Çinçin Bağları’nda oturan, Yıldırım Beyazıt Lisesi’nde okurken tanıdığım Yurdanur isminde solcu bir kız vardı. Bunu koğuş kıdemlisi yapmışlardı. Bir gün bunlar koğuş olarak topluca açlık grevine başladılar. Sonraki gün Albay Raci Tetik D bloğa geldi. Solcu kızlarla görüşmeler yaptı. Lakin bunları açlık gerevi yapmaktan vazgeçiremedi. Bunun üzerine operasyon yapma kararı aldı. 

Albay Raci, A ve B Blok’ta misyon yapan bütün askerleri bizim bloğun önüne yığmıştı. Yani bayanlar koğuşunu askerler basacak ve bunlara dayak atacaktı. Koğuş kıdemlisi Yurdanur’u tanıdığım için ona gidip duyduklarımı gördüklerimi söyledim. “Yapma, sizi çok feci dövecekler” dedim. Ama o bana “Biz, bu kararı ortaklaşa aldık. Arkadaşlarımla birlikte hareket etmem lazım. Münasebetiyle vazgeçemem” dedi. Operasyon başladı. KApı açıldı, yüzlerce asker içeri girdi. Ben hangi köşede olduklarını bildiğim için o sağcı üç bayanın yanına gittim. Orada durdum ve etraftaki askerlere “Bunlar açlık grevi yapmıyorlar. Bunlara karışılmayacak” diyordum. Bu ortada Raci Albay da koğuşa girmiş, güya savaş meydanında ordusunu yöneten kumandan üzere dolaşıp duruyordu. Benim bir köşede hareketsiz beklediğimi görünce, “Lan ne bekliyorsun erdemsiz, vursana lan” dedi. Azap yapmak, dayak atmak, hele bunu bayanlara yapmak benim için kabul edilebilecek bir şey değildi. Mecburen bir şey yapıyormuş üzere davranarak gözden ırak yerlere gittim. Lakin bu ortada kızları o denli dövdüler ki, anlatamam. 

Bir müddet sonra Albay Raci, “Bunları koğuştan çıkarın” dedi. Askerler kızları yaka modül edip sürükleyerek avluya götürüyorlardı. Artta kaldığım için bana da sona kalanlardan kıdemli Yurdanur düştü. Ranzanın üstündeydi. Albay Raci hiddetle “indir onu” diye bağırıyordu. Yurdanur ise ranzanın tahtalarına yapışmış, direniyordu. Mecburen asıldım, aşağı aldım. Olağan, ite kaka ve istemeyerek de olsa onu havalandırmaya çıkardım. Tanıdığım ve bayan olan birine vurmak o kadar zoruma gitmişti ki, anlatamam. Çok üzülmüştüm. 

Bu operasyondan sonra da Albay Raci’nin gazabına uğramaktan kurtulamadık. Bize “Neden emirlerimi dinlemiyorsunuz, niçin vurmuyorsunuz?” diye soruyordu. Ben, “Kadına nasıl vuralım komutanım” deyince tekme, yumruk hepimize vurmaya, bizi tokatlamaya başladı. Ağzından galiz küfürler boşalıyordu. O gün, bu dayak operasyonu yalnızca kızlara değil, D Blok’taki açlık grevinde olan bütün tutuklulara yapılmıştı.

RECEP KÜÇÜKİZSİZ KİMDİR?

Recep Küçükizsiz, Adanalı olup birinci ve ortokulu memleketinde okudu. Adana Erkek Lisesi’nde başlayan lise tahsilini Kadirli ve Antakya’da okuyarak tamamlayabildi. Ülkücü olduğu için 3 defa mahpusa girdi. 12 Eylül darbesinden sonra tutuklanıp MHP ve Ülkücü Kuruluşlar Davası’nda yargılandı. Alparslan Türkeş ile birlikte idamı istenen 220 davacıdan birisiydi. Mamak Mahkemeleri’nde “iki idam, bir müebbet hapis” cezasına çarptırıldı. Adana, Mamak, Gaziantep, Bursa, Bayrampaşa üzere cezaevlerinde 11 yılı aşkın mahpus yattı. Cezaevinde İktisat fakültesini bitirdi. 1991 yılında, “Şartlı Salıverme Kanunu” gereği özgür bırakıldıysa da Yargıtay’ın “her idam cezası için 10 yıl yatılacak” şeklindeki kararı üzerine Almanya’ya iltica etti. Uzun yıllar Avrupa Türk Federasyonu’nda yönetici olarak misyon yaptı. Evli ve dört çocuk babasıdır.

Haber7