Ülkemizde emekli ve hak sahibi sayısı 17 milyona yaklaşıyor. Kendi çalışmasından ötürü yaşlılık emekli aylığı alanların sayısı 12 milyonun üzerinde. Hala kayıtlı olarak çalışan emekli sayısı ise yalnızca 2 milyon kişi civarında. Münasebetiyle kayıtlı emeklilerin en az 2-3 katının kayıt dışı çalıştığı rahatlıkla söylenebilir. 

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, tam da bu noktada milyonlarca emekli çalışanı ve patronu yakından ilgilendiren emsal karara hükmetti. Yargıtay, “Zaten emekli maaşı alıyor, dava açmakta faydası yok” diyen mahkeme kararını bozarak, toplumsal güvenlik hakkının pazarlık konusu yapılamayacağını ilan etti. İşte adım adım cereyan eden hukuk çabası ve emekli çalışanlar açısından yansımaları… 

KARAR BİLGİLERİ

Kararı veren daire başkanlığı: Yargıtay Hukuk Genel Kurulu/12.11.2025

Karar bilgileri: Temel No.2024/10-444, Karar No.2025/704

Yasal desteği: 5510 sayılı Kanunun 30, süreksiz 7/1 ve süreksiz 14/1. unsurları. Mülga 506 sayılı Kanunun 63. hususu kararları. 

Kararın konusu: Dava süreci, bir boyacı ustasının emekli olduktan sonra geçimini sağlamak emeliyle ….. isimli işyerinde çalışmaya başlamasıyla başladı. Personel, 2013 ile 2019 yılları ortasında kesintisiz olarak, ayda 30 gün boyunca ter döktüğünü sav ediyordu. Lakin SGK kayıtlarına bakıldığında acı gerçek ortaya çıktı: Patron, çalışanın birçok ay yalnızca 10 gün çalıştığını beyan etmişti. 

İşçi, hakkını aramak için mahkemeye başvurdu. Talebi netti: “Emekli olsam da emeğim var, SGK’ya bildirilmeyen eksik günlerimin ve gerçek maaşımın tespit edilmesini istiyorum.” İşveren ise bu savlara karşı çıkarak, çalışanın ‘kısmi süreli’ çalıştığını ve 10 günlük bildirimlerin gerçeği yansıttığını savundu. Fakat bu dava, kolay bir gün sayımı davasından çok daha derin bir hukuk tartışmasına yol açtı.

YEREL MAHKEME: PERSONEL HAKLI

Dava süreci adeta bir hukuk satrancına dönüştü. Mahkemeler farklı pencerelerden bakınca, belge tekraren el değiştirdi.

İlk Derece Mahkemesi, sunulan kanıtları ve şahit beyanlarını inceledi. Sonuç olarak personelin hakikaten de ayda 30 gün çalıştığına, bildirilmeyen tam 325 günün daha sisteme işlenmesi gerektiğine hükmetti. Mahkeme, bu çalışmaların Toplumsal Güvenlik Dayanak Primi (SGDP) kapsamında tescil edilmesine karar verdi.

İSTİNAF KARARI: EMEKLİYSEN DAVAYA GEREK YOK

Dosya, patronun ve SGK’nın itirazı üzerine belge Bölge Adliye Mahkemesi’ne (İstinaf) gitti. İstinaf dairesi, hukuk dünyasında çok tartışılacak bir karara imza attı: “Davacı aslında emekli maaşı alıyor. Bu tespit davası sonucunda alacağı emekli maaşı artmayacak. Hasebiyle bu davayı açmakta aktüel bir fayda yoktur” diyerek, davayı yöntemden reddetti.

YARGITAY’IN BİRİNCİ MÜDAHALESİ

Dosya, Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’ne taşındı. Yargıtay, bu ‘yarar yok’ görüşüne karşı çıktı: “Sigortalılık kaçınılmaz bir haktır, emekli olsa bile emekçinin bu tespiti isteme hakkı vardır” diyerek, kararı bozdu. Lakin istinaf mahkemesi kendi kararında ‘direnince’, son kelamı söylemek üzere Yargıtay Hukuk Genel Kurulu devreye girdi.

YARGITAY HGK’NIN EMSAL KARARI

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, vermiş olduğu tarihli kararıyla hukuk literatürüne geçecek bir münasebet yayımladı.

İşte Yargıtay’ın unsur madde o ‘Sosyal Güvenlik Hakkı’na ilişkin dersi:

*Sosyal güvenlik ‘kişiye bağlı ve vazgeçilmezdir’

Yargıtay, sigortalı olmanın yalnızca maaş almak demek olmadığını hatırlattı. Bir kişi ister tüm sigorta kollarına, ister yalnızca emekli takviye primine (SGDP) tabi olsun; bu durum kamu tertibini ilgilendiren türel bir statüdür. Kişi, bu haktan kendi isteğiyle bile vazgeçemez.

*İş kazası ve meslek hastalığı riski

Emekli çalışanın maaşının artmayacak olması, günlerinin tespiti için mahzur değildir. Yargıtay, iş kazası yahut meslek hastalığı riskine dikkat çekti. Şayet bildirilmeyen periyotta emekçi bir kaza geçirirse yahut yıllar sonra o işten kaynaklı bir meslek hastalığına yakalanırsa, kayıtlı günleri hayati kıymet taşır. Bu riskler, dava açmak için tek başına kâfi bir ‘hukuki yarar’dır.

*İşçilik haklarının temeli: Kıdem ve ihbar

Kararda, hizmet tespitinin yalnızca SGK emekliliği için değil, iş hukuku alacakları için de temel teşkil ettiği vurgulandı. Çalışanın kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve öteki yıllık müsaade fiyatları, SGK’ya bildirilen günler üzerinden değil, gerçek çalışma günleri üzerinden hesaplanır. Bu nedenle günlerin tespiti personelin cebine girecek tazminatı direkt tesirler.

*Kayıt dışı çalışmaya ‘yargı yoluyla’ onay verilemez

En çarpıcı münasebet ise şuydu: Şayet ‘emeklinin dava açma hakkı yoktur’ denilirse, patronların emekli işçisi sigortasız yahut eksik primle çalıştırmasına yargı eliyle davetiye çıkarılmış olur. Bu durum, toplumsal güvenlik hakkının mecburî niteliğine karşıttır. 

KARARDAN ALINMASI GEREKEN DERSLER 

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun emsal niteliğindeki bu kararı gösteriyor ki; toplumsal güvenlik bir insan hakkıdır ve emekli olmak, bu hakkın sunduğu müdafaa kalkanından yoksun kalmak manasına gelmez.

Bazı patronlar için ‘daha ucuz işgücü’ olarak görülen emekli çalışanlar, artık eksik yatırılan her bir saatin hesabını mahkeme salonlarında sorabilecek. Hasebiyle mahkeme sonucunda patronlar; eksik prim, gecikme cezası, gecikme artırımı, idari para cezaları, daha da değerlisi SGK teşviklerinden mahrumiyet üzere çok sayıda yaptırımla karşı karşıya kalabilecek.

Emekli çalışanlar açısından ise SGDP’li çalışmak her ne kadar mevcut maaşı artırmazsa bile iş kazası ya da meslek hastalığı halinde ikinci bir gelir bağlanması, kıdem tazminatı başta olmak üzere öbür tüm personellik alacakları açısından hayati kıymet arz ediyor.

 

Haber7