Haber7-ÖZEL

28 Şubat’tan beri süren savaşı sona erdirmeyi amaçlayan ve 21 saatten fazla süren ABD ve İran ortasındaki müzakereler, mutabakat sağlanamadan sona erdi.  

ABD heyetine başkanlık eden Lider Yardımcısı JD Vance, sabah saat 7’de Pakistan’ın İslamabad kentinde gazetecilere yaptığı kısa açıklamada, İran’ın “şartlarımızı kabul etmemeyi seçtiğini” söyledi.

VANCE WASHİNGTON’A ELİ BOŞ DÖNDÜ

Vance, görüşmelerin sona ermesinin akabinde gazetecilere yaptığı açıklamada, “Bence bu, Amerika Birleşik Devletleri’nden çok İran için makus bir haber. Yani, bir muahedeye varamadan Amerika Birleşik Devletleri’ne geri dönüyoruz” diye ekledi. “Nükleer silah edinmeye çalışmayacaklarına ve nükleer silaha süratle ulaşmalarını sağlayacak araçları aramayacaklarına dair kesin bir taahhüt görmemiz gerekiyor. Bu, Amerika Birleşik Devletleri liderinin temel gayesidir. Ve bu müzakereler aracılığıyla elde etmeye çalıştığımız şey de budur” şeklinde konuştu.

MÜZAKERELER SÜRECEK

İran’ın devlet televizyonu Press TV, görüşmelerin Hürmüz Boğazı üzerindeki denetim ve Tahran’ın barışçıl bir nükleer güç programına sahip olma hakkı bahislerinde tıkandığını bildirdi. 

İran hükümetinin toplumsal medya hesabından yayınladığı bir açıklamada, “Bazı görüş ayrılıkları devam etse de müzakereler sürecek” denildi, lakin müzakerelerin ne vakit tekrar başlayacağına dair bilgi verilmedi.

HÜRMÜZ MÜZAKEREYE GİDEN YOLU KAPATTI

Erken saatlerde müzakereler yeni başlamışken, Trump toplumsal medya hesabından yaptığı bir paylaşımda, ABD’nin savaş başlamadan evvel dünyanın petrolünün beşte birinin geçtiği değerli bir boğazı temizlemeye başladığını söyledi. İran’ın savaşın başından beri tanker trafiğine fiilen kapattığı boğazın tekrar açılması, müzakerelerde ABD’nin temel taleplerinden biridir. 

Pentagon yaptığı açıklamada, ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) güçlerinin Hürmüz Boğazı’nda “mayın temizleme için şartlar oluşturmaya başladığını” belirtti. CENTCOM kumandanı Amiral Brad Cooper, toplumsal medya hesabından yaptığı paylaşımda, USS Frank E. Petersen Jr. ve USS Michael Murphy isimli iki savaş gemisinin, “yeni bir geçiş yolu” oluşturmak ve “ticaretin hür akışını” teşvik etmek maksadıyla bir operasyonun kesimi olarak Hürmüz Boğazı’ndan geçtiğini söyledi.

DEVRİMDEN BU YANA BİRİ İLK

Bu görüşmeler, 1979 İslam İhtilali’nden bu yana ABD ve İran ortasında gerçekleştirilen en üst seviye yüz yüze görüşmeler olma özelliğini taşıyor. Lakin Trump daha sonra müzakerelerin ehemmiyetini küçümseyerek ABD’nin savaşı esasen kazandığını argüman etti. Washington DC’de gazetecilere konuşan Trump, “Boğazı süpürüyoruz. Mutabakat yapıp yapmamamız benim için fark etmez” sözlerini kullandı.

NETANYAHU: SAVAŞ ŞİMDİ BİTMEDİ

ABD ve İran ortasındaki görüşmeler İslamabad’daki Serena Oteli’nde gece geç saatlere kadar sürdü. bunun da müzakerelerin faal olarak devam ettiğini gösterdiğini söyledi. TIME’da yayınlanan bir makaleye nazaran, İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, Cumartesi günü televizyonda yayınlanan 13 dakikalık konuşmasında görüşmelere değinmedi, lakin çatışmanın devam ettiğini belirterek halka “savaş şimdi bitmedi” dedi.  Ayrıca, artan iç tenkitlere karşın savaş uğraşlarını savundu ve İsrail’in İran’ın nükleer programını, füze yeteneklerini ve liderliğini “ezdiğini” söyledi.

SAVAŞIN KURBANLARI

ABD merkezli İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı’na (Human Rights Activists News Agency) nazaran, savaşın başlangıcından bu yana İran’da en az 1.701 sivil öldürüldü, bunların ortasında 254 çocuk da bulunuyor.

Lübnan Sağlık Bakanlığı, İsrail’in Lübnan’ı bombalamasında en az 2.020 kişinin öldüğünü ve 6.400’den fazla kişinin yaralandığını, bunların 357’sinin Çarşamba günü İsrail’in tek bir atak dalgasında hayatını kaybettiğini açıkladı.

İran’a atfedilen akınlar Körfez ülkelerinde en az 32 kişinin vefatına neden oldu. İsrail’de en az 20 mevt kaydedildi ve 13 Amerikalı asker hayatını kaybetti.

GÖRÜŞMELERE KİMLER KATILIYOR?

ABD heyeti Lider Yardımcısı Vance’in başkanlığında, Orta Doğu Özel temsilci Steve Witkoff ve Trump’ın damadı Jared Kushner’dan oluşuyor. ABD heyetinde ayrıyeten, liderin ulusal güvenlik danışmanı yardımcısı ve lider yardımcısının ulusal güvenlik danışmanı Andrew Baker ile lider yardımcısının Asya işlerinden sorumlu özel danışmanı Michael Vance de yer alıyor.

Vance, görüşmeler öncesinde Cuma günü yaptığı açıklamada, görüşmelerin “olumlu geçeceğini” düşündüğünü fakat İran’ı “bizimle oyun oynamaya” çalışmaması konusunda uyardığını söyledi.

İran heyetine İran Parlamentosu Lideri Muhammed Bakır Kalibaf ve Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi başkanlık ediyor. İran heyetinde diplomatik, askeri ve ekonomik alanlardan yaklaşık 70 yetkili ve uzman bulunuyor.

İRAN GÖRÜŞMELERDEN NE BEKLİYOR? 

İranlı yetkililerin çatışmaları sona erdirmek için yayınladığı 10 unsurluk teklifler, ABD’nin siyaseti ve bölgedeki konumuyla direkt çeliştiği için reddedildi.

İran bu bildiride, ABD tarafından dondurulan İran varlıklarının hür bırakılmasını, İran’a uygulanan tüm birincil ve ikincil yaptırımların kaldırılmasını, Hürmüz Boğazı’nın İran denetiminde kalmasını, barışçıl gayelerle uranyum zenginleştirme hakkının tanınmasını, İsrail’in Lübnan’a yönelik akınlarının sona erdirilmesini talep etti.

 

İsrail, ABD-İran ateşkesinin ilan edilmesinden bir gün sonra, Çarşamba günü Lübnan’da 350’den fazla kişiyi öldürdü.

ABD NE İSTİYOR VE DONALD TRUMP NE SÖYLEDİ?

ABD’nin İran’a sunduğu 15 unsurluk plan, sadece iki ülke ortasındaki tansiyonu değil, global güç güvenliğini de direkt etkileyen kritik başlıkları içeriyor. Teklifte, İran’ın askeri ve nükleer kapasitesine önemli sınırlamalar getirilmesi hedeflenirken, birebir vakitte bölgesel güvenlik ve deniz trafiği üzere hassas hususlar da masaya yatırılıyor. Planın dikkat çeken istikametlerinden biri, Pakistanlı ortacılar üzerinden Tahran’a iletilmiş olması. Bu diplomatik kanal, direkt temasın sonlu olduğu bir süreçte dolaylı müzakere yerini güçlendirmeyi amaçlıyor. Öte yandan teklif, global ticaret açısından hayati ehemmiyete sahip Hürmüz Boğazı’nın yine açılmasını da kapsıyor.

Dünya petrol nakliyatının yaklaşık beşte birinin geçtiği bu dar boğaz savaş sürecinde stratejik bir baskı aracına dönüşmüş durumda. İran’ın boğaz üzerinden petrol akışını sekteye uğratma kapasitesi, hem ABD’ye hem de Körfez’deki müttefiklerine ekonomik ve jeopolitik maliyetler yüklerken; Tahran’a alandaki askeri dezavantajını dengeleme imkanı sunuyor. ABD Başkanı Donald Trump ise plana ait yaptığı açıklamada, İran’ın birtakım unsurları halihazırda kabul ettiğini öne sürdü. Lakin bu argümanın ne ölçüde gerçeği yansıttığı ve teklifin İran idaresi tarafından ne kadar kapsamlı değerlendirildiği şimdi netlik kazanmış değil.

Haber7