28 Şubat Postmodern Darbesi’nin üzerinden 29 yıl geçti. 28 Şubat’ın 29. yıldönümünde düzenlenen söyleşide, 28 Şubat sürecinde üniversite öğrencisi olan İkbal’in o günlerden bugünlere uzanan kıssasına odaklanan bir periyot romanı olan “Kapı – 28 Şubat Romanı” konuşuldu.

BİR İNSAN HİKAYESİ

Program yöneticisi Naile Aksay Ünlü’nün açılış konuşmasıyla başlayan programa çok sayıda okur katıldı. Ünlü konuşmasında şu sözleri kullandı:

“28 Şubat, Türkiye’nin yakın tarihinde sadece siyasi kararlarla anılan bir süreç değildi. O periyot, kimi beşerler için bir bekleyiş, kimi için bir kayıp, kimi için ise kendi varlığını müdafaa çabasıydı. Devlet, toplum ve birey ortasındaki alakanın tekrar tartışıldığı; kamusal alanın hudutlarının, özgürlüklerin ve kimliğin yüksek sesle konuşulduğu bir eşikti. Ve her eşik üzere, geride yalnızca tartışmalar değil, insan öyküleri bıraktı.

Tarih bize olayları anlatır; edebiyat ise o olayların kalpte bıraktığı izi… Kimi kapılar bizatihi kapanmaz; bir devrin kaygıları, kararları ve suskunluklarıyla kapatılır. 28 Şubat’ı yalnızca bir tarih olarak değil, insanların eğitiminden hayatına, kimliğinden geleceğine kadar uzanan gerçek kıssalarıyla konuşmak için buradayız. Zira yasaklar yalnızca bir devri değil, bir kuşağın hafızasını şekillendirir.

Bugün geriye baktığımızda tahminen en sıkıntı soru şu: Unutmak mı huzur verir, yoksa hatırlayıp yüzleşmek mi hakikaten özgürleştirir? Edebiyat, bazen söylenemeyeni söylemenin en yürekli yoludur.

ÜNİVERSİTE KAPISINDAN ÇEVRİLEN BİR HAYAT

Kadriye Alev, 28 Şubat postmodern darbesi sürecinde İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde 4. sınıf öğrencisiyken üniversite kapısından geri çevrildiğini, münasebetiyle tahsilinin yarım kaldığını tabir etti.

Kapanan kapıların akabinde 2006 yılında hükümet tarafından çıkarılan “af” ile eğitimine devam edip mezun olduğunu söyleyen Alev, lakin rastgele bir cürüm işlemediği için affedilecek bir durumda olmadığını, bunu bir “hakların geri alınması” olarak gördüğünü lisana getirdi. Geçen yılların bıraktığı geç kalınmışlık hissinin ise telafisinin mümkün olmadığını vurguladı.

DUYGU HAPİSHANESİNDEN ROMANIN SAYFALARINA

Kadriye Alev, romanı yazma motivasyonunun ağır bir his ve fikir birikiminden doğduğunu belirterek şöyle konuştu:

“28 Şubat postmodern darbesi öncelikli olarak insanın yaşamsal organlarının kesilmesine yönelik kolektif yaptırımlardı. Bu yaptırımlar bilhassa başörtülü Müslüman kimlikli bayanların hislerinde derin yaralar açtı. Yaşayanın yaşadığını anlatması, ima etmesi, inandığı üzere davrandığı için kabul görmesi, onaylanması neredeyse imkânsızdı ve bu sistematik dışlama atağının bıraktığı hisler bir his hapishanesine kilitlenmişti.

Ayrıca 28 Şubat postmodern darbesi sonraki yıllarda bir fikir ve edebiyat üretimi geliştirmiş miydi? Müslüman hassasiyetli entelektüel birikim nereden nereye akmıştı? Ses ve kelam 28 Şubat’la birlikte hangi yollarda ilerlemişti?

Toplamda yazılmış sıkıntılı metinler var; bir elin parmaklarını geçer mi bilmem. Bunların kimileri o günlere direkt odaklanmış, kimileri ima ve çağrışımlarla anlatmaya çalışmış, kimilerinde romantik bir lisan hâkim. Hepsini de manalı buluyorum. Lakin bu vakte yayılmış birkaç metin, 28 Şubat’ın edebiyatın müsaadeden takip edildiği manasına da gelmiyor. Kolektif bir şuur, düşünsel yer ve sıkıntıyla Müslüman hassasiyetli bir bakışın toplamda söylediği şey nedir? Burada alt metin okumak güç nitekim.

Bu fikir beni 28 Şubat’ın öykülerini yatay ve dikey olarak anlatmaya, ağlak bir lisan ve ideolojik gözlüklerden çıkarıp hakikaten bu sürecin bir insanın hayatında nereden nereye aktığını takip eden romanların yazılmasına ve artmasına olan gereksinimi görmemi sağladı.”

Alev, 28 Şubat’ın Müslüman bellekte bıraktığı hasarın edebiyat yoluyla tekrar ortaya çıkarılıp bir bilince dönüştürülmesi gerektiğini vurguladı.

ROMANIN KATMANLARI

Naile Aksay Ünlü’nün soruları eşliğinde ilerleyen söyleşide Alev, romanda en çok dikkat ettiği noktanın yatay ve dikey bakış açılarını ve asli olan kederi kaybetmemek olduğunu tabir etti:

“Bu sıkıntının çekirdeğinde bir ‘insan’, bir katman üstünde ‘Müslüman bir insan’, bir katman üstünde ‘Müslüman başörtülü bir kadın’ duruyordu. Hasebiyle romanı okurken okur bu katmanları tek tek açabilsin, en temeldeki kaygıya inebilsin istedim.”

Söyleşiye katılan okurlar da yorumlarıyla programa katkı sundu.

“BU ESERLER KALICIDIR”

“Kapı – 28 Şubat Romanı”nın yayıncısı Okur Yayın Kümesi Genel Yayın Koordinatörü Ünsal Ünlü de kitaba dair değerlendirmelerde bulundu.

Daha evvel Nuraydın Arıkan’ın “28 Şubat Sürecinde Medya – Arena Programı ve Medyanın Siyasal Sürece Etkileri” isimli tez çalışmasını ve Selvigül Kandoğmuş Şahin’in “Kar Yağarken” romanını yayımladıklarını hatırlatan Ünlü, “Kapı” belgesinin birinci anda isminden ötürü dikkatini çektiğini belirtti. Romanı okurken kendi üniversite yıllarına döndüğünü, kurgusunun değerini fark ettikçe heyecanının arttığını söyledi.

“Biz gerçekleri gerçek manasıyla edebiyat yapıtlarından öğreniriz ve daha kalıcı olur. Kadriye Hanım’ı kutluyorum. ‘Kapı – 28 Şubat Romanı’nın bilhassa yeni kuşaklar tarafından okunmasını temenni ediyorum.” dedi.

“EDEBİYATA GİRMEYEN HİÇBİR ŞEY EBEDİYETE KALMAZ”

Programın sonunda kelam alan Türkiye Yazarlar Birliği İstanbul Şube Lideri Mahmut Bıyıklı şu sözleri kullandı:

“28 Şubat yeni kuşaklarda unutulmaya başladı. Edebiyata girmeyen hiçbir şey ebediyete kalmaz. Edebiyata girmesi gerekiyor ki toplumsal problemler geleceğe taşınabilsin. O yüzden 28 Şubat’a dair yazılan her eser değerlidir.

Bu yapıtları kaleme alan, kisve-i tab’a büründüren herkes bizim için değerlidir. Okur Kitaplığı da misyon yayıncılığı yapıyor. Bu periyotta yayıncılık yapmak biraz meczupluk, biraz kahramanlık; kahramanlıkla meczupluk ortasında bir çizgide.

Emperyalistler Osmanlı’dan bugüne darbeleri bitirmediler, bundan sonra da bitirmeyecekler. O yüzden her an canlı ve uyanık, teyakkuzda olmamız gerekiyor. Bir an uyursak Anadolu’yu bizden alırlar. Bu yapıtları bu yüzden çok değerli buluyorum. Kadriye Alev Hanım’ı tebrik ediyorum.”

“ANMAK DEĞİL, ANLAMAK”

Söyleşinin sonunda Kadriye Alev, “Bugünün okuruna bütün bunların ötesinde farklı bir görme biçimi sunmaya çalıştım. Anmak değil, anlamak diye yola çıktım.” kelamlarıyla romanının geniş bir okur kitlesinde mana bulmasını temenni etti.

Program yöneticisi Naile Aksay Ünlü ise kapanışta, “28 Şubat’ı biz satır ortalarında değil, tıpkı vakitte onurun hafızasında konuştuk.” diyerek iştirakçilere teşekkür etti.

Program sonrası Kadriye Alev, okurlarına kitabını imzaladı. 

Haber7