Dijital pazarlara yönelik rekabet siyasetleri dünya genelinde tekrar şekillenirken, Türkiye’de de büyük platformlara ait kontrol süreci sürat kazanıyor. Rekabet Kurulu’nun Google hakkında başlattığı yeni soruşturma, Türkiye’de dijital rekabet siyasetleri açısından değerli bir adım olan bedellendiriliyor. Bu süreci değerlendiren Rekabet Kurumu Eski Baş Uzmanı ve Avukat Mert Karamustafaoğlu, Rekabet Kurumu’nun Google’ın Android işletim sistemine ait başlattığı yeni soruşturmanın sadece teknik bir evrak olmadığını vurguluyor.

YENİ SORUŞTURMA 2018’DE VERİLEN KARARIN TESİRLERİNİ TAŞIYOR

Mert Karamustafaoğlu, yeni soruşturmanın 2018 yılında verilen Android kararının tesirlerini taşıdığını tabir ederek kelamlarını şu şekilde sürdürüyor; “Rekabet Kurumu, Google Android belgesinde yeni bir kademeye geçti. Burada sorun yalnızca geçmişteki ihlaller değil, evvelki kararların fiilen uygulanıp uygulanmadığıdır. Kurum artık, kontrat metinleri değişse bile rekabeti sınırlayıcı sonuçların devam edip etmediğine bakıyor. Rekabet Kurumu 2018’de Google’ın lisanslanabilir taşınabilir işletim sistemleri pazarında hâkim durumda olduğuna karar verdi. Google’ın aygıt üreticileriyle yaptığı kontratlar yoluyla kendi arama motorunu varsayılan atattığı, ana ekranda konumlandırdığı ve gelir paylaşımı kontratlarıyla rakipleri dışladığı tespit edilmişti. Bu uygulamaların pazara giriş mahzuru yarattığı açık formda ortaya konulmuştu.”

GOOGLE MALİ TEŞVİKLERLE AYGIT ÜRETİCİLERİNİ BİREBİR DAVRANIŞA MI YÖNLENDİRİYOR?

Karamustafaoğlu, o periyotta kurumun sırf para cezası değil, yapısal yükümlülükler de getirdiğini hatırlatıyor: “Google’dan mukavelelerin değiştirilmesi ve varsayılan atamaların ortadan kaldırılması istenmişti. Lakin daha kıymetlisi, açık zorlamaların ötesinde dolaylı teşviklerin de kullanılmaması gerektiği bilhassa vurgulanmıştı.” Yeni evrakın merkezinde ise mecburî kararlar yerine mali teşviklerle tıpkı sonuca ulaşılıp ulaşılmadığı bulunuyor. Karamustafaoğlu bunu şöyle açıklıyor: “Bugün incelenen husus şu: Google artık ‘zorunlu’ demiyor lakin mali teşviklerle aygıt üreticilerini tıpkı davranışa yönlendiriyor mu? Tezlere nazaran Google’ın, Google Arama Parçacığı Yerleştirme Kontratı (GSPA) ve Türkiye İçin Gelir Paylaşım Kontratı kapsamında üreticileri Google’ı ana ekrana koymaya ve varsayılan olarak atamaya teşvik ettiği belirtiliyor. Burada biçimden çok sonuç kıymetli. Kağıt üzerinde isteğe bağlı görünen kontratlar var. Fakat fiiliyatta işletim sistemini lisanslayan tüm üreticilerin bu kontratlara taraf olması ve öbür arama parçacığına yer verilmemesi, Kurum açısından yönlendirici etkiyi gündeme getiriyor.”

ANDROİD EKOSİSTEMİNİN YAPISAL SONLARI DA İNCELENİYOR

Benzer bir yaklaşımın Chrome için de kelam konusu olduğuna dikkat çeken Karamustafaoğlu; “Android lisansı karşılığında Chrome’un ön yüklü olması, uygulama havuzunda yer alması ve varsayılan tarayıcı olarak ayarlanması, evvelki kararda yasaklanan davranışların farklı araçlarla sürdürülüp sürdürülmediği sorusunu doğuruyor” diyor. Yeni evrakta sadece arama ve tarayıcı değil, Android ekosisteminin yapısal hudutları da inceleniyor. Karamustafaoğlu şu noktaya dikkat çekiyor: “Android Geliştirici Doğrulama Programı ve açık kaynak kodunu temel alan alternatif işletim sistemlerinin geliştirilmesini yahut kullanılmasını sınırlayan kararlar de soruşturma kapsamında. Bu mevzu evvelki kararda ihlal sayılmamıştı. Lakin bugün piyasa şartları değişti ve artık rekabeti dışlayıcı tesirler daha farklı okunuyor.”

KÜRESEL EĞİLİMLERLE PARALEL

Karamustafaoğlu, Türkiye’deki yaklaşımın global düzenlemelerle uyumlu olduğunu vurguluyor: “Avrupa Birliği’nde DMA kapsamında Google ‘eşik bekçisi’ ilan edildi ve kullanıcıların varsayılan uygulamaları seçebildiği seçim ekranı uygulaması getirildi. Bu sayede pazara giriş mahzurları azaldı, rakipler görünür hale geldi. Rekabet artık fiyat dışında varsayılan ayarlar ve erişim mimarisi üzerinden şekilleniyor.”

TÜRKİYE AÇISINDAN NE SÖZ EDİYOR?

Son olarak Karamustafaoğlu, evrakın Türkiye için taşıdığı değere dikkat çekiyor: “Rekabet Kurumu’nun Google Android evrakında açtığı bu yeni periyot, dijital pazarlarda sonların tekrar çizildiğini gösteriyor. İnceleme sırf Google’ı değil, platformların Türkiye’de nasıl davranabileceğini de belirleyecek.” Karamustafaoğlu’na nazaran sürecin sonucu, ekosistemin tamamını etkileyecek: “Bu yaklaşım Codeway, HubX, AI App Studio ve Yandex Türkiye ile birlikte Yandex AI’ın pazara erişimini kolaylaştırabilir, alternatif teknolojilerin önünü açabilir ve kullanıcıların gerçek manada tercih yapabilmesini sağlayabilir. Dijital rekabet artık Türkiye’de daha teknik, daha derinlikli ve daha sonuç odaklı ele alınıyor.”

Haber7